نجف اشرف
شهر علم، دروازه حکمت و حرم مرد خدا
نجف یعنی «بلندی محصور در آب». اما نجف یعنی خیلی چیزهای دیگر هم. نجف یعنی علی(ع). یعنی علم. یعنی معرفت. یعنی شهری که آدم اگر پایش به آن جا برسد، دیگر دلش نمیخواهد برگردد.
یک داستان کوتاه از مرحوم آیتالله بهجت
ایشان میفرمودند: «کسی که نجف را زیارت کند و متوجه نشود، خیلی ضرر کرده است. نجف هوای دیگری دارد؛ هوایی که انسان را یاد عرش میاندازد.» [نقل شفاهی از شاگردان]
⭕️ نجف کجاست؟
در جنوب بغداد، حدود ۱۶۰ کیلومتری، کنار رود فرات. ارتفاعش از سطح دریا فقط ۷۰ متر است. اما از نظر معنوی، بلندترین نقطه زمین است. جمعیتش حدود ۸۰۰ هزار نفر، اما در ایام اربعین و نیمه شعبان، میلیونها زائر از خاک آن عبور می کند
چرا نجف «اشرف» است؟
کلمه «نجف» از «نیجف» آمده؛ یعنی دریای «نی» که خشک شد و این سرزمین پدیدار گشت.
اما «اشرف» به خاطر امیرالمؤمنین علی(ع) است. اشرفترین انسان بعد از پیامبر. شهری که حرم او در آن است، شریفترین شهرهاست.
پیامبر(ص) فرمود: «علیٌ بابُ علمِی و مُبَلِّغُ اُمَّتی عَلی ما اُرسِلتُ بِه» «علی دروازه دانش من است و آنچه را من آوردهام به امتم میرساند.» [بحارالانوار، ج۴۰، ص۲۰۱]
نجف یعنی همین. شهر «باب العلم».
۱- حرم امیرالمؤمنین(ع)
مرقد امیرالمؤمنین در مرکز شهر است. جایی که شتر، امام را به آن جا آورد و زانو زد. مدتها پنهان بود تا در دوران عباسیان آشکار شد.
ویژگیهای حرم:
گنبد طلا: ارتفاع ۴۲ متر، پوشیده از ۷۷۷۷ خشت طلا. نادرشاه افشار آن را طلاکاری کرد. ·ضریح: ضریح فعلی ۱۰۵۰۰ مثقال طلا و یک میلیون مثقال نقره دارد. هدیه شیعیان هند در ۱۳۶۱ قمری. صندوق خاتم: داخل ضریح، صندوقی از خاتمکار اساتید شیرازی از زمان کریمخان زند. ایوان طلا: با شعری فارسی به خط ثلث:
این بارگاه کیست که گویید بیهراس کای اوج عرش، سطح حُضیض تو را مماس
مقبره آدم و نوح(ع): در منابع معتبر، در جوار قبر امیرالمؤمنین، قبر حضرت آدم و حضرت نوح نیز قرار دارد.
۲- وادیالسلام؛ عجایبی که باورتان را تکان میدهد
بزرگترین قبرستان جهان. وسعت آن حدود ۱۵۰۰ هکتار است. میلیونها شیعه در آن آرمیدهاند.
نکته شگفتانگیز اول – نخستین مکان عبادت خدا روی زمین:
امام علی(ع) فرمود: «نخستین نقطه روی زمین که خدا در آن عبادت شد، پشت کوفه بود؛ هنگامی که خدا به فرشتگان فرمان داد بر آدم سجده کنند، آنها پشت کوفه این کار را انجام دادند.»
نکته شگفتانگیز دوم – ارواح مؤمنان از سراسر جهان به این جا میآیند:
از امام صادق(ع) روایت شده: «هیچ مؤمنی در مشرق یا مغرب عالم نمیمیرد مگر آن که روحش به وادیالسلام فرمان داده میشود. این جا قطعهای از بهشت است.»
نکته شگفتانگیز سوم – رابطه عجیب روح با قبر:
مرحوم آیتالله دستغیب(ره) از امام صادق(ع) نقل میکند: «روح مؤمنان در وادیالسلام زندگی میکنند، اما رابطه آنها با قبرهایشان همچنان برقرار است و زائر خود را میشناسند. روح مانند خورشید است که در آسمان است اما پرتوهایش تمام زمین را میپوشاند.»
آرامگاه حضرت هود و صالح(ع) در وادیالسلام:
در میان این قبرستان، بقعهای به مساحت حدود ۱۵۰۰ متر مربع وجود دارد که مدفن دو پیامبر بزرگ الهی، حضرت هود و حضرت صالح(ع) است. این بقعه گنبدی مخروطی شکل به رنگ آبی دارد. داستان این دو پیامبر که علیه بتپرستی قیام کردند و قوم عاد و ثمود را به پرستش خدای یگانه دعوت نمودند، در قرآن کریم به تفصیل آمده است.
مقام حضرت حجت(عج) نیز در همین قبرستان قرار دارد.
۳- مسجد کوفه؛ نخستین پایگاه علم و سیاست
مسجد کوفه یکی از چهار مسجد مقدس جهان اسلام است. تاریخ بنای آن به ۱۷ هجری بازمیگردد. این مسجد شاهد:
· خطبههای آتشین علی(ع) · شهادت علی(ع) در محراب آن · قیام مسلم بن عقیل · تبعید مختار ثقفی
نکته شگفتانگیز درباره مسجد کوفه – کشتی حضرت نوح:
بر اساس روایات معتبر، مسجد کوفه «سفینه نوح» (کشتی حضرت نوح) را در خود جای داده است! در صحن مسجد، جایگاهی به نام «سفینه نوح» وجود دارد که به شکل سردابی هشتضلعی است و گفته میشود کشتی حضرت نوح پس از فروکش کردن طوفان، در این نقطه به خشکی نشسته است. برخی منابع نیز محل خانه حضرت نوح را در پشت شبستان مسجد میدانند. [امالی شیخ طوسی، بحارالانوار]
مقامهای مسجد کوفه:
_ محراب امیرالمؤمنین(ع) محل شهادت حضرت علی(ع)
_ مقام حضرت خضر محل عبادت خضر نبی
_ مقام ابراهیم خلیل(ع) محل نماز حضرت ابراهیم
_ سفینه نوح(ع) جایگاه کشتی حضرت نوح
_ دَکَّةُ الْقَضَاء سکوی قضاوت حضرت علی(ع)
_ بَیْتُ الطَّشْت جایگاه کرامت امیرالمؤمنین(ع)
شعری در وصف مسجد کوفه از علامه سید مرتضی:
و مسجد کوفة الزهراء لی وطن *** و لی به انسٌ و آدابٌ و اورادُ
«مسجد کوفه برای من وطن است؛ مأنوسم با آن، با آداب و اذکارش.»
۴- مسجد سهله؛ خانه حضرت مهدی(عج)
از امام صادق(ع) نقل است: «حضرت مهدی(عج) پس از ظهور، در مسجد سهله ساکن میشود.» [الغیبة نعمانی، باب ۱۴]
ویژگیهای مسجد سهله:
· محل عبادت حضرت ابراهیم، ادریس و خضر(ع) · محل تولد یا نماز حضرت مهدی(عج) · سجاده سبز رنگی که هر شب جمعه در آن جا پهن است، به نشانه ظهور
روایت: از امام صادق(ع) نقل است: «هیچ گرفتاری نیست مگر آن که دو رکعت نماز در این مسجد گزارد و خداوند گرفتاری او را برطرف خواهد کرد.» [وسائل الشیعه، ج۵، ص۲۵۴]
۵- مسجد حنانه
مسجدی در میان راه نجف به کوفه. داستانش: سر امام حسین(ع) را از کربلا به کوفه آوردند. یک شب آن را در این مسجد گذاشتند. مسجد به ناله افتاد و گریست. به همین دلیل «حنانه» (نالهکننده) نام گرفت. [بحارالانوار، ج۹۸، ص۲۴۲]
زائران در این مسجد نماز میخوانند و به یاد مظلومیت اهل بیت(ع) اشک میریزند.
۶- شهدای کوفه (مدفون در اطراف مسجد کوفه)
نام توضیح مسلم بن عقیل سفیر امام حسین(ع) در کوفه، نخستین شهید راه کربلا
هانی بن عروه میزبان مسلم، به دار آویخته شد
مختار ثقفی قاتلان کربلا را به سزای اعمالشان رساند
مِیثَم تمّار یار باوفای علی(ع)، زبانش را بریدند و به دار زدند
کُمَیل بن زیاد راوی دعای کمیل
۷- حوزه علمیه نجف و شیخ طوسی(ره)
حوزه نجف را شیخ الطائفه، محمد بن حسن طوسی تأسیس کرد. او در سال ۴۴۸ قمری از بغداد به نجف آمد، پس از آن که کتابخانهاش به آتش کشیده شد.
در نجف ماند و ۱۲ سال درس گفت. شاگردانی مانند ابن شهرآشوب، شیخ طبرسی (صاحب مجمعالبیان) و... پرورش داد. از آن روز تا حالا، هزاران عالم، فقیه و مجتهد از این حوزه برخاستهاند.
امروزه بیش از ۲۰۰ مدرسه علمیه در نجف فعال است و هزاران طلبه از سراسر جهان در آن درس میخوانند.
۸- دانشمندان و عالمان آرمیده در نجف
صحن و حجرههای حرم، آرامگاه بزرگانی است که تاریخ تشیع را رقم زدند:
· شیخ طوسی (مؤسس حوزه نجف) · علامه حلی (فقیه و متکلم بزرگ) · مقدس اردبیلی (صاحب حدیقة الشیعه) · شیخ مرتضی انصاری (صاحب مکاسب) · صاحب جواهر (نویسنده جواهرالکلام) · آخوند خراسانی (رهبر مشروطه) · میرزای نائینی (فقیه و اصولی بزرگ) · سید ابوالقاسم خویی (مرجع تقلید فقید)
یک نکته شگفتانگیز دیگر
تحقیقات نشان داده که در منابع معتبر، روز عاشورا (دهم محرم) علاوه بر شهادت امام حسین(ع)، سالروز سوار شدن حضرت نوح(ع) به کشتی نیز هست.
علاوه بر این، روایتی از اهل بیت(ع) نقل شده که: «اهل بیت پیامبر، همانند کشتی نوح هستند؛ هر کس سوار شود نجات مییابد و هر کس تخلف کند غرق میشود.»
یک توصیه اخلاقی
از مرحوم آیتالله قاضی(ره) نقل است: «هر صبح که بیدار میشوی، بگو خدایا مرا به نجف ببر. هر شب که میخوابی، بگو خدایا مرا در نجف بمیران. نجف جایی است که اگر دل با آن همراه شود، خدا خودت را به آن جا میکشاند.»
نجف فقط یک شهر نیست. نجف «علم» است، «علی» است، «بابالمدینه» است. اگر روزی پایت به آن جا رسید، از جلوی درِ حرم که وارد میشوی، یادت باشد پا بر سینه فرشتگان میگذاری. حرمتش را نگه دار.